Het bijenvolk

Een bijenvolk is een bijzonder georganiseerde gemeenschap. In een sterke bijenkast kunnen in de zomer wel 40.000 tot 60.000 bijen leven. Ondanks dit grote aantal bijen ontstaat er zelden chaos in de kast. Iedere bij heeft namelijk een duidelijke taak.

Samen vormen deze bijen één volk dat samenwerkt om nectar te verzamelen, honing te maken, het broed te verzorgen en de kolonie te beschermen.

Een bijenvolk bestaat uit drie soorten bijen:

• de koningin

• de werkbijen

• de darren

Iedere soort heeft een eigen taak binnen het volk. Alleen door deze samenwerking kan een bijenvolk overleven.

De geschiedenis van onze kennis over bijen

Mensen houden al duizenden jaren bijen. Lange tijd wist men echter weinig over hoe een bijenvolk precies functioneert.

In de oudheid dacht men bijvoorbeeld dat een bijenvolk werd geleid door een koning in plaats van een koningin. Pas veel later ontdekte men dat de belangrijkste bij in het volk een vrouwelijke bij is die eitjes legt.

Met de komst van de raamkast in de negentiende eeuw konden imkers voor het eerst goed in een bijenkast kijken zonder het nest te vernietigen. Hierdoor werd het mogelijk om het gedrag van bijen beter te bestuderen.

Sindsdien hebben imkers en onderzoekers steeds meer geleerd over de structuur van een bijenvolk, de communicatie tussen bijen en de manier waarop een kolonie zich ontwikkelt.

Opbouw van een bijenvolk

In een bijenkast leeft een compleet volk dat bestaat uit verschillende soorten bijen.

Een sterk volk in de zomer bestaat meestal uit:

• 1 koningin

• 40.000 tot 60.000 werkbijen

• enkele honderden tot duizenden darren

Iedere groep heeft een eigen rol binnen het volk.

De koningin

De koningin is het hart van het bijenvolk. Zij is de enige bij in het volk die eitjes kan leggen.

Een gezonde koningin kan in het voorjaar en de zomer tot ongeveer 1500 tot 2000 eitjes per dag leggen. Hierdoor groeit het bijenvolk snel.

De koningin ontstaat uit een gewone larve die uitsluitend wordt gevoed met koninginnengelei. Door dit speciale voedsel ontwikkelt zij zich anders dan een werkbij.

De belangrijkste taken van de koningin zijn:

• het leggen van eitjes

• het produceren van geurstoffen (feromonen) die het volk bij elkaar houden

Een koningin kan drie tot vijf jaar leven, al vervangen bijenvolken hun koningin vaak eerder.

De werkbij

Werkbijen vormen het grootste deel van het bijenvolk. Dit zijn vrouwelijke bijen die geen eitjes leggen, maar bijna alle werkzaamheden in de kast uitvoeren.

Een werkbij leeft in de zomer gemiddeld vier tot zes weken. In deze korte tijd doorloopt zij verschillende taken.

De taak van een werkbij verandert namelijk met haar leeftijd. Dit wordt ook wel leeftijdsgebonden taakverdeling genoemd.

De levensloop van een werkbij

De ontwikkeling van een werkbij begint als een eitje dat door de koningin in een cel van de raat wordt gelegd.

Dag 1 – 3

Het eitje staat rechtop in de cel.

Dag 4 – 9

Uit het eitje komt een larve. Deze larve wordt intensief gevoerd door jonge werkbijen.

Dag 9

De cel wordt afgesloten met een wasdekseltje.

Dag 21

Na ongeveer drie weken kruipt de volwassen werkbij uit de cel.

Vanaf dit moment begint haar werkzame leven in het volk.

De taken van de werkbij

Tijdens haar leven vervult een werkbij verschillende rollen in het bijenvolk.

Schoonmaakbij (dag 1 – 3)

De jonge bij begint met het schoonmaken van cellen in de raat zodat de koningin daar weer eitjes kan leggen.

Voedsterbij (dag 4 – 10)

De werkbij verzorgt nu het broed. Zij voedt larven met bijengelei, nectar en stuifmeel.

Wasbij (dag 10 – 16)

De bij produceert nu was en helpt bij het bouwen van honingraten.

Bewaakbij (dag 16 – 20)

Oudere bijen bewaken de ingang van de kast en beschermen het volk tegen indringers.

Haalbij (dag 21 – einde leven)

In de laatste fase van haar leven vliegt de werkbij naar buiten om nectar, stuifmeel, water en hars (propolis) te verzamelen.

Dit is de meest gevaarlijke taak, omdat de bij buiten de kast wordt blootgesteld aan weersomstandigheden en roofdieren.

De dar

Darren zijn de mannelijke bijen van het volk.

Hun belangrijkste taak is het bevruchten van een jonge koningin tijdens de bruidsvlucht.

Darren verzamelen geen nectar en nemen niet deel aan het werk in de kast.

Tijdens de zomer leven er vaak enkele honderden tot duizenden darren in een bijenvolk. Aan het einde van het seizoen worden zij door de werkbijen uit de kast gezet, omdat zij in de winter geen functie meer hebben.

Samenwerking in het bijenvolk

Wat een bijenvolk zo bijzonder maakt is de samenwerking tussen alle bijen. Geen enkele bij kan alleen overleven, maar samen vormen zij een sterk geheel.

Bijen communiceren onder andere door:

• geurstoffen

• trillingen

• en de bekende bijendans, waarmee zij elkaar vertellen waar voedsel te vinden is.

Door deze samenwerking kan een bijenvolk zich aanpassen aan veranderingen in de natuur en ieder jaar opnieuw groeien.

🐝 Door het leven van een bijenvolk te begrijpen zie je hoe bijzonder de samenwerking tussen bijen is. Iedere bij heeft een taak en samen zorgen ze ervoor dat het volk sterk blijft en honing kan produceren.

Lees dit ook

Beginnen met bijen houden

Welke bijenkast kiezen

Wanneer honing oogsten

Waarom zwermen bijen

Wat is varroa bij bijen

Imkeragenda: wat doet een imker door het jaar heen