Tomaat kweken in de moestuin

Inleiding

Tomaten behoren tot de populairste groenten in de moestuin. Ze zijn veelzijdig, smaakvol en in veel verschillende rassen verkrijgbaar. Van kleine zoete cherrytomaten tot grote vleestomaten voor sauzen en salades. Zelfgekweekte tomaten hebben vaak een veel intensere smaak dan tomaten uit de supermarkt.

Tomaten houden van warmte, zon en een goede verzorging. Met de juiste planning en een zonnige plek kun je van de zomer tot ver in het najaar genieten van een rijke oogst.

Een korte geschiedenis van de tomaat

De tomaat komt oorspronkelijk uit Zuid-Amerika, waar hij al duizenden jaren werd geteeld door inheemse volkeren. Via Spaanse ontdekkingsreizigers kwam de plant in de 16e eeuw naar Europa.

Aanvankelijk werd de tomaat vooral als sierplant gehouden omdat men dacht dat de vruchten giftig waren. Pas later ontdekte men hoe smakelijk en veelzijdig tomaten zijn, waarna ze uitgroeiden tot een van de belangrijkste groenten in de keuken.

Wat is een tomaat?

Tomaten zijn eenjarige planten die behoren tot de nachtschadefamilie. De planten vormen bloemen die zich ontwikkelen tot vruchten in verschillende vormen en kleuren.

Er zijn twee hoofdtypen tomatenplanten:

Stamtomaten
Deze groeien omhoog en moeten worden opgebonden. Ze blijven doorgroeien en produceren lange tijd vruchten.

Struiktomaten
Deze blijven compacter en hebben meestal minder ondersteuning nodig.

Standplaats

Tomaten houden van:

  • veel zon

  • warmte

  • beschutting tegen wind en regen

In Nederland groeien tomaten het best in een kas of onder een afdak. In de volle grond kan het ook, maar een warme en beschutte plek is dan belangrijk.

Bodem

Tomaten groeien het best in een voedzame, luchtige en goed doorlatende bodem.

Een bodem die rijk is aan compost geeft sterke planten en een betere oogst. Tomaten zijn vrij gulzige planten en hebben voldoende voeding nodig gedurende het seizoen.

Voorkom natte voeten, want tomaten houden niet van langdurig natte grond.

Wanneer tomaten zaaien?

Tomaten worden meestal binnen voorgezaaid omdat het groeiseizoen in Nederland relatief kort is.

Februari

Vroege zaai voor kas- of serreteelt.
Zaai binnen op een warme plek bij ongeveer 20–22°C.

Maart

Dit is het meest gebruikte zaaimoment.
De planten krijgen dan voldoende tijd om sterk te groeien voordat ze naar buiten gaan.

April

Laatste moment om nog te zaaien voor een normale oogst.

Tomaten voorzaaien

  • Zaai de zaden ondiep, ongeveer 0,5 cm diep

  • Gebruik fijne zaaigrond

  • Houd de grond licht vochtig

  • Zet de potjes warm en licht

Na het kiemen hebben de jonge planten veel licht nodig om stevig te groeien.

Verspenen

Wanneer de zaailingen hun eerste echte blaadjes hebben gekregen, kunnen ze worden verspeend naar grotere potjes.

Hierdoor krijgen de planten meer ruimte om wortels te ontwikkelen en groeien ze sterker door.

Uitplanten

Mei

Tomaten kunnen naar buiten zodra de kans op nachtvorst voorbij is.

Dit is meestal:

  • half mei in de kas

  • na IJsheiligen (half mei) in de volle grond

Laat de planten eerst enkele dagen wennen aan buitenomstandigheden door ze overdag buiten te zetten. Dit proces heet afharden.

Verzorging

Tomaten hebben regelmatig verzorging nodig.

Belangrijk is:

  • regelmatig water geven

  • voldoende voeding

  • dieven verwijderen bij stamtomaten

Dieven zijn kleine scheuten die groeien in de oksels van bladeren. Door deze te verwijderen gaat de energie naar de vruchten.

Bind stamtomaten regelmatig op aan een stok of touw.

Bloei en vruchtvorming

Vanaf het begin van de zomer verschijnen gele bloemetjes aan de planten. Deze ontwikkelen zich tot tomaten.

Warmte en zon spelen een grote rol bij de rijping van de vruchten. In warme zomers rijpen tomaten sneller en krijgen ze meer smaak.

Tomaten oogsten

Juli – oktober

Tomaten worden geoogst zodra ze hun typische kleur hebben gekregen en stevig maar rijp aanvoelen.

Regelmatig oogsten stimuleert de plant om nieuwe vruchten te blijven vormen.

Tomaten bewaren en gebruiken

Verse tomaten zijn het lekkerst direct uit de tuin. Ze kunnen ook worden verwerkt tot:

  • tomatensaus

  • soep

  • salsa

  • gedroogde tomaten

Tomaten kunnen ook worden ingevroren of geweckt.

Ziekten en problemen

Tomaten kunnen gevoelig zijn voor enkele problemen:

Phytophthora
Een schimmelziekte die vooral voorkomt bij nat weer.

Barsten van vruchten
Ontstaat vaak door onregelmatig water geven.

Bladziekten
Goede luchtcirculatie helpt problemen voorkomen.

Bescherming tegen regen en voldoende ventilatie verkleinen de kans op ziekten.

Tomaten in de moestuinplanning

Tomaten zijn een belangrijke zomerteelt in de moestuin. Ze nemen relatief weinig grondoppervlak in, maar leveren een grote oogst op.

Ze combineren goed met kruiden zoals basilicum en passen goed in een planning met andere warmteminnende gewassen.

Samenvatting

Tomaten zijn warmteminnende planten die het best groeien op een zonnige en beschutte plek. Door in februari tot april voor te zaaien, de planten in mei uit te planten en ze goed te verzorgen, kun je van juli tot ver in het najaar genieten van een rijke oogst.

Met wat aandacht en zon geeft de tomaat een van de smakelijkste oogsten uit de moestuin.